İşitme kaybı, seslerin dış kulaktan iç kulağa iletilmesinde veya iç kulakta algılanmasında ortaya çıkan, farklı frekans ve şiddetlerde duymanın azaldığı durumdur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2021 raporuna göre dünya genelinde yaklaşık 1,5 milyar kişi bir derece işitme kaybı yaşamaktadır. İşitme kaybının doğru ele alınabilmesi için ilk adım, türünün odyolojik değerlendirme ile belirlenmesidir.
İşitme kaybı türleri, sorunun kulağın hangi bölümünde olduğuna göre üçe ayrılır: iletim tipi (dış/orta kulak), sensörinöral tip (iç kulak/işitme siniri) ve mikst tip (her ikisinin birleşimi). Odyometri testi bu ayrımı yapmanın temel aracıdır.
Üç Ana İşitme Kaybı Tipi
- İletim tipi işitme kaybı: Dış veya orta kulaktaki bir sorunun sesin iç kulağa iletilmesini engellemesiyle oluşur. Kulak kiri birikimi, kulak zarında delinme veya orta kulak sıvısı gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Genellikle hafif-orta derecelidir ve çoğu durumda nedenin giderilmesiyle duyma düzelebilir.
- Sensörinöral tip işitme kaybı: İç kulaktaki tüy hücrelerinin veya işitme sinirinin hasarı sonucu oluşur. Yaşa bağlı (presbákuzi), gürültü maruziyeti, genetik veya bazı ilaçların etkisiyle gelişebilir. En sık görülen kalıcı işitme kaybı tipidir; uygun olduğunda işitme cihazı uygulaması ile desteklenir.
- Mikst tip işitme kaybı: İletim ve sensörinöral kaybın aynı kulakta birlikte bulunduğu durumdur. Hem dış/orta kulak hem iç kulak bileşenleri değerlendirilir.
İşitme Kaybı Dereceleri
Odyogram üzerindeki eşik değerlerine göre işitme kaybı dört dereceye ayrılır (desibel - dB cinsinden):
- Hafif (26-40 dB): Fısıltı ve uzak sesleri duymada güçlük.
- Orta (41-60 dB): Normal konuşmayı takip etmede zorlanma.
- Ağır (61-80 dB): Yalnızca yüksek sesli konuşmaya yanıt.
- Çok ağır (81 dB ve üzeri): Yalnızca çok güçlü seslerin algılanması.
Belirtiler ve Ne Yapmalı
İşitme kaybı belirtileri türüne göre değişmekle birlikte; televizyonu yüksek açma, sözcükleri tekrar ettirme, kalabalık ortamlarda konuşmaları takip edememe ve kulak çınlaması en sık karşılaşılan işaretlerdir.
Bu belirtilerden biri veya birkaçı devam ediyorsa ilk adım bir odyolojik değerlendirme yaptırmaktır. Odyometri, kaybın tipini ve derecesini belirler ve böylece uygun yol haritası (KBB değerlendirmesi, işitme cihazı uygulaması veya izlem) ortaya konur. Erken değerlendirme, sosyal yaşamdan kopmayı önler ve işitme rehabilitasyonu sürecini kolaylaştırır.
Tek Taraflı ve Çift Taraflı İşitme Kaybı
İşitme kaybı türleri kulağın hangi bölümünü etkilediğine göre sınıflandırılırken, bir de kaç kulağı etkilediğine göre ayrım yapılır. Tek taraflı işitme kaybında bir kulak normal işitirken diğerinde kayıp vardır; bu durum özellikle sesin geldiği yönü belirlemede ve gürültülü ortamda konuşmayı ayırt etmede zorluk yaratır. Çift taraflı kayıplarda ise her iki kulak da etkilenir ve genellikle her iki kulağa da değerlendirme sonrası uygun destek önerilir.
Ani Başlayan İşitme Kaybı — Ayrı Bir Durum
Yukarıdaki üç tip, genellikle kademeli gelişen kayıpları tanımlar. Ancak bir kulakta aniden (saatler-günler içinde) ortaya çıkan işitme kaybı, farklı ve acil bir değerlendirme gerektirir. Bu durumda ilk 72 saat içinde bir KBB hekimine başvurulması önerilir; odyolojik takip bu sürece eşlik eder.
İşitme Kaybı Türü Cihaz Seçimini Nasıl Etkiler?
Türü belirlemek, sonraki adımı da şekillendirir. İletim tipi kayıplarda önce tıbbi/cerrahi bir neden araştırılabilir; bu ele alındıktan sonra hâlâ kayıp varsa işitme cihazı değerlendirilir. Sensörinöral tipte ise işitme cihazı genellikle doğrudan bir seçenektir ve cihazın gücü, kaybın derecesine göre belirlenir. Mikst tipte her iki yaklaşım da (tıbbi değerlendirme + cihaz) birlikte ele alınabilir.
Sık Sorulan Sorular
En sık görülen işitme kaybı türü hangisidir?
Sensörinöral tip işitme kaybı en sık görülen türdür. Özellikle yaşa bağlı (presbákuzi) olarak ileri yaşlarda sık karşılaşılır. Kalıcı olduğundan, uygun olduğunda işitme cihazı uygulaması ile desteklenir.
İletim tipi işitme kaybı düzelir mi?
İletim tipi kaybın pek çok biçiminde, altta yatan nedenin ele alınmasıyla (örneğin kulak kirinin temizlenmesi veya orta kulaktaki sorunun giderilmesiyle) duyma düzelebilir. Yine de bu durum, odyolojik değerlendirme ve gerekirse KBB uzmanına yönlendirme ile belirlenir.
İşitme kaybı derecesi nasıl belirlenir?
Derece, odyometri sırasında ölçülen işitme eşiklerinin desibel (dB) cinsinden değerlendirilmesiyle belirlenir. Sonuçlar odyogram üzerinde hafif, orta, ağır ve çok ağır olarak sınıflandırılır.
Tek kulaktaki işitme kaybı düzelebilir mi?
Tek taraflı kayıp da iletim, sensörinöral veya mikst tip olabilir; nedenine göre değerlendirilir. İletim tipiyse altta yatan nedenin ele alınmasıyla düzelme mümkün olabilir; sensörinöral tipse genellikle kalıcıdır ve o kulağa yönelik destek seçenekleri odyolojik değerlendirme sonrası ele alınır.
Ani işitme kaybında ne yapmalıyım?
Bir kulakta aniden ortaya çıkan işitme kaybı tıbbi bir acil durumdur; ilk 72 saat içinde bir KBB hekimine başvurmanız önerilir. Odyolojik değerlendirme ve takip bu süreçte destekleyici bir rol oynar.