Çocuklarda işitme kaybı, bir çocuğun konuşma, dil ve sosyal gelişimini destekleyen sesleri beklenen düzeyde algılayamadığı durumdur. Doğuştan (doğumsal) ya da sonradan gelişebilir; derecesi hafiften ileriye kadar değişir. Erken fark edilen ve uygun odyolojik değerlendirme ile yönetilen işitme kaybı, çocuğun iletişim ve öğrenme yolculuğunu olumlu yönde destekler.
İlk 6 Ay Penceresi Neden Kritiktir?
Çocuklarda işitme kaybının olumlu gelişimsel sonuçlar için erken fark edilmesi uluslararası yönergelerin temel önerisidir. Joint Committee on Infant Hearing (JCIH) 2019 Yönergesi, "1-3-6" kuralını tavsiye eder: işitme taramasının 1 aylık oluncaya kadar, doğrulayıcı odyolojik değerlendirmenin 3 aylık oluncaya kadar ve erken destek süreçlerinin 6 aylık oluncaya kadar başlatılması. İlk aylar, beynin konuşma seslerini öğrenmesi ve dilin temellerini atması açısından en yoğun dönemdir.
Kaynak: JCIH 2019 Year Position Statement: Principles and Guidelines for Early Hearing Detection and Intervention Programs.
Yenidoğan İşitme Taraması (OAE) Nedir?
Yenidoğan işitme taraması, bebeğin iç kulağının (koklea) dış tüy hücrelerinin işlevini ölçen hızlı ve ağrısız bir işlemdir. En sık kullanılan yöntem Otoakustik Emisyon (OAE) testidir. Bu tarama doğum hastanesinde veya bebek 1 aylık olmadan önce yapılır. "PASS" (Geçti) sonucu iç kulağın çalıştığını gösterir; "REFER" (Yönlendirme) sonucu ise işitme kaybı demek değildir — sadece doğrulayıcı değerlendirme gerektiğini bildirir.
Kaynak: WHO 2021 World Report on Hearing.
BERA/ABR Testi ve Doğrulayıcı Değerlendirme
Taramada iki kez REFER sonucu alındığında veya risk faktörü bulunan bebeklerde BERA/ABR (Beyin Sapı İşitsel Uyarılma Yanıtı) testi ile doğrulayıcı odyolojik değerlendirme yapılır. Bu test, bebeğin işitme sinirinin işlevini uyku sırasında ölçer. BERA/ABR testi hastanelerin odyoloji birimlerinde yapılır; bu aşamada çocuğun işitme eşiği belirlenir ve kaybın derecesi saptanır.
Çocuklarda İşitme Kaybı Belirtileri — Yaş Gruplarına Göre
Çocuklar işitme kaybını genellikle kelimelerle ifade edemez; bu yüzden ebeveyn gözlemi erken farkın en güçlü aracıdır. Bir veya birkaç işaretin görülmesi halinde odyolojik değerlendirme önerilir.
0-6 Ay
- Beklenmedik, ani seslere (alkış, kapı çarpması) irkilme/tepkide bulunmama
- Anne/baba sesine başını çevirerek tepki vermeme
- 6 aya yaklaşırken mırıltı/babıldama çıkarmama
6-24 Ay
- İsmi söylendiğinde tutarlı şekilde dönmemek
- 12 aya yakın anlamlı kelimeler ("mama, baba") çıkmaması
- Sesli oyuncaklara, müziğe ilgisizlik
2-5 Yaş
- Konuşmaları sürekli tekrar ettirme ("Ne?", "Ha?")
- Televizyon/tablet sesini çok yüksek seviyede dinleme
- Konuşmanın anlaşılırlığının düşük olması
Okul Çağı (6+ Yaş)
- Sınıfta öğretmenin talimatlarını kaçırma
- Okuma/yazma ve telaffuzda güçlük
- Sosyal ortamlardan çekilme
Çocuklarda İşitme Cihazı Uygulaması
Çocuklarda işitme cihazı uygulaması, erişkin sürecinden birkaç yönden ayrılır; çünkü çocuk hem fiziksel olarak küçüktür hem de beyni konuşmayı ilk kez öğrenmektedir. Çocuk kulak kanalı kısa ve dardır; bu nedenle REM ölçümü (gerçek kulak ölçümü) özellikle önemlidir. Kulak kalıbı büyüdükçe eskir ve periyodik yenilenmesi gerekir. Çocuk cihazları darbeye dayanıklı, güvenlik kilidi ve tutucu ile sabitlenen modellerdir. Adaptasyon (alışma) süreci oyun temelli alıştırma ve düzenli odyolog takibi ile desteklenir.
Koklear İmplant Hakkında Bilgi
Koklear implant, ileri derecede sensörinöral işitme kaybında ve işitme cihazından yeterli fayda sağlanamadığında gündeme gelen bir tıbbi cihazdır. Bu, çok disiplinli bir ekibin (KBB cerrahisi, odyolog, dil-konuşma uzmanı) değerlendirmesiyle karar verilen cerrahi bir işlemdir. Bizim merkezimiz cerrahi sunmaz; ancak odyolojik değerlendirme, bilgi paylaşımı, uygun ekibe yönlendirme ve implant sonrası haritalama (programlama) takibine katkı veririz.
Okul Çağı ve Öğrenme
İşitme, konuşma ve dil gelişiminin temel girdisidir. Belirli frekanstaki sesler (ör. s, ş, f) işitilmediğinde, çocuğun bu sesleri üretmesi de gecikebilir. Ele alınmayan işitme kaybı okuma becerilerinde ve sınıf içi takipte güçlüğe katkıda bulunabilir. Erken fark edilen ve uygun destekle yönetilen işitme kaybında, çocuğun dil, öğrenme ve sosyal gelişimi büyük ölçüde desteklenebilir.
Kaynak: WHO 2021 World Report on Hearing.
Sık Sorulan Sorular
Yenidoğan işitme taraması neden önemli?
İlk aylar, bebeğin beyninin konuşma seslerini öğrenmesi açısından en yoğun dönemdir. JCIH 2019 yönergesi, taramanın 1 ay, doğrulayıcı değerlendirmenin 3 ay ve erken desteğin 6 ay içinde başlamasını önerir. Erken fark, çocuğun dil ve sosyal gelişiminin desteklenmesine olanak tanır.
Çocuklar işitme cihazı kullanabilir mi?
Evet. Odyolojik değerlendirme sonrası işitme kaybı belirlendiğinde, yaşına, gelişimine ve anatomisine uygun cihaz uygulaması yapılabilir. Çocuk cihazları darbeye dayanıklı, güvenlik kilidi ve tutucu ile sabitlenen modellerdir. Doğru ayar için REM ölçümü (gerçek kulak ölçümü) özellikle önem taşır.
İşitme cihazı çocuğumun gelişimini nasıl etkiler?
Uygun şekilde uygulanan işitme cihazı, çocuğun konuşma seslerini duyarak öğrenmesini ve dil gelişimini destekler. Cihaz tek başına yeterli değildir; adaptasyon süreci, düzenli odyolog takibi ve aileye yönelik işitme rehabilitasyonu önerileri de gerekir.
Koklear implant nedir, her çocuğa uygulanır mı?
Koklear implant, ileri derecede işitme kaybında ve işitme cihazından yeterli fayda sağlanamadığında gündeme gelen cerrahi bir işlemdir. Her çocuğa uygulanmaz; uygunluk çok disiplinli değerlendirmeyle belirlenir. Biz cerrahi sunmayız; odyolojik değerlendirme, yönlendirme ve implant sonrası takibe katkı veririz.
İşitme kaybı konuşma gelişimini etkiler mi?
Evet, etkileyebilir. Konuşma, büyük ölçüde işitilen seslerin taklidiyle öğrenilir. Erken fark edilen ve uygun odyolojik destekle yönetilen işitme kaybında, dil ve konuşma gelişimi büyük ölçüde desteklenebilir.
BERA/ABR testini siz yapıyor musunuz?
BERA/ABR testi ve yenidoğan OAE taraması hastanelerin odyoloji birimlerinde yapılır. Bizim uzmanlık alanımız, tanısı konan çocuğun işitme cihazı uygulaması, REM ölçümü, adaptasyon takibi ve aile danışmanlığıdır. Hastane raporunuzla birlikte bize gelebilirsiniz.